بادرنجبویه (Melissa officinalis)، که با نام “ملیسا” یا “Lemon Balm” نیز شناخته میشود، گیاهی با عطر دلانگیز لیمو است که قرنهاست در سراسر جهان به عنوان یکی از اصلیترین گیاهان دارویی برای تسکین اعصاب، کاهش اضطراب و درمان بیخوابیهای ناشی از استرس مورد استفاده قرار میگیرد. حکیم بزرگ ایرانی، ابوعلی سینا، در کتاب قانون از آن به عنوان “مفرح قلب و مقوی روح” یاد میکند. دمنوش بادرنجبویه ۱۱۱ با عصارهگیری از بهترین برگهای این گیاه شفابخش، نسخهای مدرن از این حکمت کهن را برای مقابله با تنشها و فشارهای روانی زندگی امروز ارائه میدهد.
قدرت این گیاه در ترکیبات فعال آن، به ویژه رزمارینیک اسید (Rosmarinic acid) و سیترال نهفته است که مستقیماً بر سیستم عصبی مرکزی تأثیر میگذارند.
این برجستهترین خاصیت بادرنجبویه است.
افزایش گابا (GABA) در مغز: ترکیبات موجود در بادرنجبویه، آنزیمی را که باعث تجزیه انتقالدهنده عصبی آرامبخش “گابا” میشود، مهار میکنند. با افزایش سطح گابا در مغز، فعالیت سیستم عصبی کاهش یافته و احساس آرامش، کاهش تنش و کنترل بر اضطراب به طور چشمگیری افزایش مییابد.
کاهش تپش قلب عصبی: این دمنوش به آرام کردن ضربان قلب که در اثر استرس و نگرانی تند شده است، کمک شایانی میکند.
تسکین علائم فیزیکی استرس: با آرام کردن سیستم عصبی، به کاهش علائمی مانند لرزش دست، سردردهای تنشی و دلشوره کمک میکند.
بادرنجبویه یک خوابآور سنگین نیست، بلکه یک “آمادهکننده” ذهن برای خواب است.
کاهش نشخوار فکری: با آرام کردن ذهن و کاهش افکار مزاحم و نگرانیها، فرآیند به خواب رفتن را تسهیل میکند. این دمنوش برای افرادی که به دلیل فکر و خیال زیاد نمیتوانند بخوابند، ایدهآل است.
افزایش خواب عمیق: مطالعات نشان دادهاند که مصرف منظم آن میتواند به افزایش کیفیت و عمق خواب کمک کند.
نام “مفرح قلب” بیدلیل به آن داده نشده است.
کاهش علائم افسردگی خفیف: با کاهش استرس و بهبود کیفیت خواب، به طور غیرمستقیم به بهبود خلقوخو و کاهش احساس اندوه کمک میکند.
افزایش تمرکز: با کاهش “نویز ذهنی” و اضطراب، توانایی فرد برای تمرکز بر روی وظایف را بهبود میبخشد.
بادرنجبویه دارای خواص ضد اسپاسم و ضدنفخ است.
تسکین سوءهاضمه و نفخ: این دمنوش به آرام کردن عضلات دستگاه گوارش کمک کرده و برای تسکین دردهای معده، نفخ و اسپاسمهایی که ریشه عصبی دارند، بسیار مؤثر است.
بادرنجبویه در طب سنتی ایران دارای طبع گرم و خشک است.
برای چه کسانی ایدهآل است؟ این دمنوش یک داروی فوقالعاده برای افراد با مزاج سرد و تر (بلغمی) و سرد و خشک (سوداوی) است. گرمای آن سردی را از بین برده و به طور مستقیم با حالات روحی مرتبط با این مزاجها مانند افسردگی، وسواس فکری، ترس و اندوه مقابله میکند.
مصلح (متعادل کننده): برای افراد گرممزاج که ممکن است با مصرف آن دچار خشکی یا حرارت شوند، استفاده از مصلحاتی مانند صمغ عربی یا گل بنفشه توصیه میشود. افزودن چند قطره آبلیموی تازه به دمنوش نیز میتواند به تعادل طبع آن کمک کند.
یک عدد تیبگ دمنوش بادرنجبویه ۱۱۱ را در یک فنجان آب جوش قرار دهید.
حتماً درپوشی بر روی فنجان بگذارید تا روغنهای فرار و معطر آن (که بخش مهمی از خواص درمانی را دارند) حفظ شوند.
به مدت ۵ تا ۸ دقیقه صبر کنید تا به خوبی دم بکشد.
بهترین زمان مصرف:
برای کاهش استرس روزانه: یک فنجان بعد از ظهر.
برای بهبود خواب: یک ساعت قبل از خواب میل شود تا ذهن شما را برای یک استراحت عمیق آماده کند.

اختلالات تیروئید: بادرنجبویه ممکن است با عملکرد غده تیروئید تداخل داشته و جذب داروهای تیروئید (مانند لووتیروکسین) را کاهش دهد. افراد مبتلا به کمکاری تیروئید باید با احتیاط فراوان و با مشورت پزشک از آن استفاده کنند.
داروهای آرامبخش و خوابآور: این گیاه میتواند اثرات داروهای آرامبخش (مانند بنزودیازپینها) و خوابآورها را تشدید کند. از مصرف همزمان خودداری کنید.
قبل از جراحی: به دلیل اثرات آرامبخشی، مصرف آن را حداقل دو هفته قبل از هرگونه عمل جراحی که نیاز به بیهوشی دارد، متوقف کنید.
بارداری و شیردهی: به دلیل نبود تحقیقات کافی، مصرف آن در این دوران توصیه نمیشود.
ویژگی | دمنوش بادرنجبویه ۱۱۱ | دمنوش بابونه ۱۱۱ | دمنوش بهارنارنج ۱۱۱ |
|---|---|---|---|
طبع | گرم و خشک | گرم و خشک | گرم و خشک |
هدف اصلی | تسکین سیستم عصبی، ضد اضطراب و شادیبخش (مفرح روح) | آرامبخش ملایم جسم، ضد اسپاسم و بهبود مشکلات گوارشی | آرامبخش قوی قلب، ضد تپش قلب عصبی و خوابآور |
ایدهآل برای… | استرس، اضطراب، نشخوار فکری و بیخوابی ناشی از آن. | دلدرد، نفخ، استرسهای خفیف و به عنوان دمنوش شبانه ملایم. | تپش قلب، حملات پانیک، شوک عصبی و نیاز به آرامش عمیق. |
مکانیزم شاخص | افزایش سطح GABA در مغز و مهار تجزیه آن. | اتصال آپیژنین به گیرندههای بنزودیازپین در مغز. | اثر مستقیم ترکیبات آروماتیک (لینالول) بر سیستم عصبی مرکزی. |
لینک خرید | در حال مشاهده |
۱. تفاوت دمنوش بادرنجبویه با دمنوش بهلیمو چیست؟
این دو گیاه اغلب با هم اشتباه گرفته میشوند. هر دو عطر لیمویی دارند اما از دو خانواده متفاوت هستند. بادرنجبویه (از خانواده نعناع) تأکید بیشتری بر آرامش سیستم عصبی مرکزی، کاهش اضطراب و بهبود خلقوخو دارد. در حالی که بهلیمو بیشتر به خاطر آرامش ملایم و خواص فوقالعادهاش برای دستگاه گوارش و رفع سوءهاضمه شهرت دارد.
۲. آیا مصرف این دمنوش در طول روز باعث خوابآلودگی میشود؟
در دوزهای معمول، بادرنجبویه بیشتر “آرامبخش” است تا “خوابآور”. یعنی اضطراب و تنش را کاهش میدهد بدون اینکه لزوماً باعث خوابآلودگی شدید شود. بنابراین مصرف یک فنجان در طول روز برای اکثر افراد ایمن است. با این حال، تا زمانی که از تأثیر آن بر بدن خود مطمئن نشدهاید، از رانندگی یا کار با ماشینآلات سنگین خودداری کنید.
۳. آیا این دمنوش برای کودکان هم مناسب است؟
بادرنجبویه یکی از گیاهان آرامبخش ملایم و ایمن برای کودکان (معمولاً بالای ۲ سال) محسوب میشود و میتواند به کاهش بیقراری، اضطراب و بهبود خواب آنها کمک کند. با این حال، حتماً با دوز بسیار کم شروع کرده و قبل از مصرف با پزشک اطفال مشورت نمایید.