در هجدهمین بخش از سری مقالات تخصصی محصولات طب سنتی، از حوزه خوراکیها و عرقیات فراتر رفته و به یکی از مهمترین محصولات بهداشتی-درمانی بر پایه گیاهان دارویی میپردازیم: شامپو شونیز (Shooniz).
همانطور که از تصویر ارسالی و برچسب محصول پیداست، این شامپو یک محصول تکبعدی نیست، بلکه با عنوان “شامپو چهل گیاه” معرفی شده است. واژه «شونیز» در ادبیات طب سنتی و اسلامی، نام اصیل و باستانی سیاهدانه (Nigella sativa) است؛ گیاهی که به عنوان درمانگر تمام دردها شناخته میشود. رنگ سبز تیره و غلیظ این محصول نشان از درصد بالای عصارهگیری طبیعی و عدم استفاده از رنگهای مصنوعی دارد.
در ادامه، کالبدشکافی دقیقی بر ترکیبات، مزاج، و مکانیسم اثر این شامپوی گیاهی خواهیم داشت.
در طب سنتی، محصولات موضعی و شویندهها نیز دارای طبع هستند. طبع پوست سر و ریشه مو مستقیماً بر میزان ریزش و شوره تاثیر میگذارد. فرمولاسیون این شامپو بر اساس قاعده “مرکبالقوی” (دارای قوای ترکیبی و متعادلکننده) طراحی شده است:
بخش گرم و محرک (سیاهدانه، رزماری، گزنه): طبع این گیاهان گرم و خشک در درجه 222 و 333 است. وظیفه آنها افزایش شدید خونرسانی به فولیکولهای مو، گشاد کردن عروق زیرپوستی و تحریک رشد موهای جدید است.
بخش سرد و قابض (سدر، مورد): طبع این گیاهان سرد و خشک در درجه 222 است. حضور آنها در کنار گیاهان گرم، یک شاهکار فرمولاسیون است. سدر و مورد حرارت بیش از حد را کنترل کرده، منافذ باز پوست سر را میبندند (خاصیت قابض) و از سستی ریشه مو در اثر گرمی زیاد جلوگیری میکنند.
بخش معتدل و التیامبخش (بابونه): طبع گرم و لطیف (درجه 111) دارد و التهابات ناشی از خارش و قارچ را تسکین میدهد.
نتیجهگیری مزاجی: طبع کلی این شامپو معتدل مایل به خشک است. این ترکیب به شدت برای دفع “رطوبت زائد و بلغم” از پوست سر (که عامل اصلی ریزش موی چرب و شوره خیس است) ایدهآل عمل میکند.
این شامپو بر پایه چند گیاه قدرتمند استوار است که خواص ذکر شده (ضد شوره، ضد قارچ، ضد خارش، جلوگیری از ریزش) را تضمین میکنند:
سیاهدانه سرشار از ماده فعال تیموکینون است. این ترکیب یک ضد قارچ و آنتیباکتریال بسیار قدرتمند است که قارچهای مولد شوره (مانند مالاسزیا) را از بین میبرد. همچنین فولیکولهای خوابیده مو را بیدار کرده و به ضخیم شدن ساقه مو کمک میکند.
یکی از اصلیترین دلایل ریزش مو (به ویژه در آقایان و ریزشهای هورمونی)، تبدیل تستوسترون به دیهیدروتستوسترون (DHT) در کف سر است. عصاره رزماری و گزنه به طور علمی ثابت شده است که آنزیم 555-آلفا ردوکتاز را مهار کرده و جلوی ریزش موی آندروژنیک (هورمونی) را میگیرند.
عصاره مورد (Myrtle) و سدر، حاوی مقادیر بالایی تانن هستند. تاننها ترشح غدد چربی (سبوم) پوست سر را به شدت تنظیم میکنند. اگر موهایی دارید که یک روز پس از شستشو چرب و به کف سر میچسبند، این دو گیاه با خاصیت قابض خود، ریشه مو را سفت و چربی را کنترل میکنند.
خارش سر معمولاً ناشی از التهاب، اگزما یا خشکی و حساسیت به مواد شیمیایی است. بابونه با ترکیبات بیزابولول و کامازولن، پوست ملتهب سر را التیام بخشیده و قرمزی و خارش را در همان شستشوهای اولیه متوقف میکند.
استفاده از شامپوهای درمانی و گیاهی با شامپوهای شیمیایی و تجاری (که فقط بر پایه سولفات و کف فراوان هستند) کاملاً متفاوت است:
تکان دادن بطری: پیش از هر بار مصرف، بطری را به خوبی تکان دهید تا عصارههای گیاهی تهنشین شده (به دلیل عدم استفاده از همگنسازهای شیمیایی قوی) با پایه شوینده مخلوط شوند.
زمان ماندگاری روی سر (حیاتی): این شامپو تنها یک شوینده نیست، بلکه یک ماسک موی دارویی است. کف شامپو باید حداقل 3 تا 5 دقیقه روی پوست سر بماند تا عصاره سیاهدانه، رزماری و سایر گیاهان فرصت نفوذ به فولیکولها را داشته باشند.
ماساژ ملایم: کف سر را با نوک انگشتان (نه ناخنها) به صورت دورانی ماساژ دهید تا خونرسانی با کمک گیاهان گرم، به حداکثر برسد.
آبکشی با آب ولرم: هرگز موهای خود را با آب داغ نشویید، زیرا آب داغ اثر قابض گیاهانی مانند سدر را از بین برده و باعث تحریک مجدد غدد چربی میشود.

۱. آیا این شامپو به تنهایی برای درمان ریزش موی ارثی کافی است؟
هیچ شویندهای به تنهایی برای ریزش موی ژنتیکی و ارثی کافی نیست. شامپو شونیز محیط پوست سر را برای توقف ریزش و رشد مو بهینهسازی میکند (کنترل چربی و مهار موضعی DHT)، اما برای درمان قطعی، باید همزمان با اصلاح مزاج داخلی (کبد و گوارش) و مصرف مکملها یا تونیکهای موضعی بعد از حمام همراه باشد.
۲. منظور از “چهل گیاه” چیست؟ آیا دقیقاً 404040 گیاه در آن وجود دارد؟
در اصطلاحات طب سنتی، عدد 404040 نماد کثرت و تکامل است. “شامپو چهل گیاه” لزوماً به معنای وجود دقیقاً چهل نوع گیاه مختلف نیست، بلکه نشاندهنده یک فرمولاسیون جامع، چندوجهی و غنی از مجموعهای از موثرترین گیاهان دارویی است.
۳. آیا استفاده روزانه از این شامپو مجاز است؟
به دلیل قدرت درمانی بالا و خاصیت خشککنندگی ملایمِ گیاهان قابض، شستشوی روزانه توصیه نمیشود. بهترین حالت استفاده، 222 الی 333 بار در هفته است تا چربی طبیعی و مفید پوست سر (اسید مانتل) از بین نرود.